Nieuw onderzoek naar slapeloosheid maakt 956 genen inzichtelijk die ons een stapje dichter bij de oorzaak van slapeloosheid brengen. Wat blijkt? Je genen spelen een grote rol. "Dit is een enorme stap."

Slapeloosheid is na angststoornissen de meest voorkomende mentale stoornis. Hoogleraar Eus van Someren ziet bij het Nederlands Herseninstituut dagelijks mensen die ermee kampen. "Patiënten hebben er vaak lang last van en het heeft enorme invloed op je kwaliteit van leven."

Samen met zijn collega Danielle Posthuma van de Vrije Universiteit Amsterdam en een grote groep internationale onderzoekers deed hij een grootschalig onderzoek naar slapeloosheid. Daarvoor werd het DNA van 1,3 miljoen mensen onderzocht.

Het zit in je genen

Uit het onderzoek werd duidelijk waar de genen in onze hersenen zitten die slaapproblemen veroorzaken. "Eerst zochten we naar een speld in een hooiberg en nu weten we in welke strootjes ze zitten", legt Van Someren uit. 

De 'risico-genen' zitten volgens hem bijvoorbeeld in delen van de hersenen die spanning verwerken. "Goede slapers gebruiken hun slaap om lastige dingen een plek te geven. Je slaapt erover en voelt je de dag erna minder gespannen. Bij mensen met slapeloosheid gaat dat minder goed." Het gevolg is dat de spanning zich als het ware opstapelt. Aanleg voor slapeloosheid is deels erfelijk bepaald.  

Oplossing dichterbij

"Vaak denken mensen dat het een hopeloze zaak is als iets in je genen zit", zegt Van Someren. "Maar niets is minder waar. Je kunt ook genetische aanleg hebben om dik te worden. Als je dat weet van jezelf, kun je erop letten. Zo werkt het ook met slapeloosheid. Als je weet waar je kwetsbaarheden liggen, kun je zoeken naar manieren om ermee om te gaan."

Van Someren is positief over oplossingen voor mensen met slaapproblemen. "We hebben niet morgen een medicijn, maar we hebben nu wel de zevenmijlslaarzen aangetrokken." 

Neurloog en slaapdeskundige Hans Hamburger van het Amsterdam Slaapcentrum benadrukt dat het belangrijk is om niet alle mensen met slapeloosheid over één kam te scheren. "Veel mensen maken zichzelf slapeloos door het gebruik van hun laptop of telefoon voor ze gaan slapen. Ook zijn er mensen die slapeloos zijn door problemen op het werk, andere slaapstoornissen of gebruik van medicijnen. Maar een klein deel van de mensen met slapeloosheid heeft een slaapstoornis puur door erfelijkheid."  

'Pieker in de ochtend'

Ook nu al kunnen mensen met slapeloosheid iets doen. Ga bijvoorbeeld bewust piekeren in de ochtend, adviseert Van Someren mensen die vaak wakkerliggen van het piekeren. "Bedenk waar je 's nachts wakker van ligt en probeer dan 's ochtend bij de koffie daarover na te denken. Soms werkt het en ga je er 's avonds niet opnieuw over piekeren."