Bewust kiezen voor je gezondheid: dat kan op allerlei manieren. Bijvoorbeeld door te gaan sporten, te stoppen met roken, of elke dag te mediteren. Nicole (44) uit de Achterhoek overwon haar angst voor de tandarts na jarenlang een bezoek uit te stellen. Door een trauma dat zij opliep in haar jeugd durfde ze niet meer te gaan. 

Regelmatig hoor je mensen zeggen dat ze bang zijn voor de tandarts. “Maar terwijl ze dat zeggen, zie je dat ze een gezond gebit hebben. Die mensen zijn niet echt bang. Je bent pas écht bang als je er niet meer heen durft.” Het overkwam Nicole. Jarenlang bleef ze weg uit de stoel, want ze vreesde voor pijn. Dit had ingrijpende gevolgen.

“Het begon bij de schooltandarts. Ik zat nog op de basisschool en kwam ten val tijdens het skeeleren. Met mijn hoofd belandde ik op een houten paaltje, waardoor mijn voortand verbrijzelde. Ik moest een wortelkanaalbehandeling. Hoewel ik verdoofd werd, voelde dit absoluut niet zo. Dat gaf ik ook aan, maar dit was volgens de schooltandarts niet mogelijk. Hij ging gestaag door met de behandeling. Ik heb de hele buurt bij elkaar geschreeuwd. Het deed zo veel pijn!”

In de jaren daarna bleef Nicole de tandarts bezoeken, al vond ze het maar niks. “Op mijn achttiende moesten mijn verstandskiezen eruit. Opnieuw deed dit ontzettend veel pijn. Het was ondraaglijk – en dit gaf ik aan. Weer werd er niet geluisterd. Toen was ik er helemaal klaar mee. Ik wilde die pijn niet meer en dus wilde ik nooit meer een tandarts zien.”

Steeds verder achteruit

Vanaf dat besluit ging Nicole’s gebit steeds verder achteruit, met grote gevolgen voor haar gezondheid. “Mijn tanden begonnen langzaam te rotten. Dag en nacht had ik hevige pijn, maar toch slikte ik liever dagelijks 6 of meer paracetamol dan dat ik in die gevreesde stoel ging liggen. Als er ontstekingen ontstonden in mijn tandvlees, prikte ik ze zelf door. 

Op haar 24e raakte Nicole zwanger van haar eerste kind. “Voor de gezondheid van mijn baby’s besloot ik tijdens mijn zwangerschappen wel naar de tandarts te gaan. Na mijn eerste zwangerschap kreeg ik nog 2 kinderen. Na de geboorte van mijn laatste ben ik zeker 6 jaar lang niet meer gegaan. Op een gegeven moment was er bijna niks meer van mijn gebit over.” Destijds werkte Nicole in de zorg, maar ze nam ontslag omdat ze vond dat ze geen goed voorbeeld was voor haar patiënten en collega’s. “Ik schaamde me elke dag en probeerde mijn tanden te verbergen. Als ik moest lachen deed ik mijn hand voor mijn mond.”

Op een dag overleed Nicole’s buurvrouw plotseling aan een hersenbloeding. “Dit maakte enorme impact. Mijn buurvrouw was maar een paar jaar ouder dan ik. Ze liet 2 kinderen na, van 14 en 17. Die heeft ze nooit kunnen zien trouwen of afstuderen. Het zette me aan het denken. Mijn kinderen waren op dat moment 13, 16 en 18 en ik wist dat een ongezond gebit slechte invloed kan hebben op je gezondheid.”

De knop om

De knop moest om. In het dorp waar Nicole woont, kende ze maar 2 tandartsen. “De ene had mij toen behandeld en zo veel pijn gedaan, dus daar wilde ik absoluut niet meer heen. De andere tandarts was een jongere arts. Mijn kinderen gingen daar ook al jaren naar toe. Een aantal maanden na het overlijden van de buurvrouw maakte ik daar een afspraak.”

“Hij was begripvol en luisterde naar mijn wensen. Hij stelde me gerust. We spraken af om elkaar elke donderdag te zien en stap voor stap te kijken wat er nodig was om mijn gebit te herstellen – voor zover dat nog kon. Ik wist toen al dat alles eruit moest wat er nog in zat.”

Tijdens de eerste afspraak heeft hij alleen maar gekeken. Op de tweede afspraak werd er gips gehapt en zo begon Nicole langzaamaan haar traject om weer een mooi gebit te krijgen. “Eerst werd boven alles eruit getrokken. 3 dagen later was onder aan de beurt. Tijdens het trekken heb ik geen pijn gehad. Dankzij deze tandarts zag ik eindelijk in dat het ook pijnloos kan.”  

Vertrouwen is de basis

Tegen mensen die zich herkennen in haar verhaal, zegt Nicole: “Zorg dat je een tandarts vindt die weet hoe hij moet omgaan met bange patiënten. Hij moet je op je gemak kunnen stellen en je moet hem kunnen vertrouwen. Niet alle tandartsen doen je pijn. Ik heb gewoon twee keer pech gehad. Nu zit ik nog steeds bij dezelfde tandarts. In de tussentijd is hij gewisseld van praktijk en wij zijn hem achterna gegaan, al is dit 15 kilometer verderop. Ik voel me prettig bij hem en wil geen ander meer."

Inmiddels heeft Nicole weer een prachtgebit en daar is ze maar wat trots op. “Ik durf weer te lachen en heb een nieuwe baan. Momenteel werk ik in de jeugdzorg en maak ik me niet meer druk om hoe ik eruitzie. Of wat mensen van me denken als ik ze ontmoet. Een paar jaar geleden was dat ondenkbaar.”

De eerste keer dat Nicole haar nieuwe gebit in had was wel even wennen. Niet alleen voor haarzelf. “Mijn kinderen kwamen niet meer bij van het lachen. Zij kenden mij alleen maar met een slecht gebit, dus ze wisten niet wat ze zagen. Wel hebben ze me constant gesteund en vonden ze het dapper dat ik het toch allemaal heb gedaan. “Ik heb mijn normale leven weer terug. Jarenlang hield ik vol dat ik geen borrelnootjes lustte, maar dat was natuurlijk niet waar. Tegenwoordig geniet ik er weer met volle teugen van!”

Wat zegt de gezondheidsexpert?

Jan Willem Vaartjes, voorzitter ANT tandartsen, weet dat angst voor de tandarts regelmatig voorkomt. “Vaak ontstaat deze angst in de jeugd. We schatten dat meer dan een half miljoen Nederlanders zo bang zijn dat ze helemaal niet meer naar de tandarts durven te gaan. Als mensen het tandartsbezoek lang uitstellen gaat het gebit snel achteruit. Een slecht gebit doet je zelfvertrouwen en je sociale leven niet goed. Ook zijn er aanwijzingen dat ontstoken tandvlees slecht is voor je algemene gezondheid en aandoeningen als hart- en vaatziekten verergert."

"Wij adviseren om kinderen al vroeg mee te nemen naar de tandarts (vanaf 2 jaar). Hoe eerder een kind went, hoe kleiner de kans is dat er later angst ontstaat. Valse beloftes als: 'Je voelt helemaal niks', kan je beter niet doen. Als het dan toch pijn doet kan een kind zich verraden voelen."

"Voor volwassenen is het belangrijk te beseffen dat de tandheelkunde de laatste decennia sterk is gemoderniseerd. Spookverhalen van vroeger zijn al lang verleden tijd. In principe kan alles tegenwoordig alles vrijwel pijnloos (na verdoven). Laat je ook informeren over het soort behandelingen dat je te wachten staat, over wat er gaat gebeuren en waarom. Soms kan meekijken in de spiegel tijdens de behandeling prettig zijn. Zelf controle hebben over de behandeling is ook belangrijk. Spreek daarom met je tandarts een teken af, zoals het opsteken van uw hand, waarop de tandarts de behandeling kan onderbreken."

Chawan Gareb, oprichtster en mede-eigenaar van tandartspraktijk Veemarkt, sluit zich hier volledig bij aan. “Je mond is een plek waar bacteriën zich verzamelen. Er is steeds meer bekend over de schadelijke invloed van plakvorming op je algehele gezondheid. Zo verscheen een aantal maanden geleden nog een artikel waaruit blijkt dat een mondbacterie die een tandvleesontsteking veroorzaakt, mogelijk een rol speelt bij het ontstaan van de ziekte Alzheimer.”

Vervelende gevolgen

“Mensen met diabetes zijn gevoeliger voor tandvleesontstekingen. Onderzoeken wijzen uit dat als je tandvleesontstekingen hebt, je suikerspiegel niet goed gereguleerd wordt. Diabetespatiënten reageren heftiger op tandvleesproblemen. Daarnaast hebben vrouwen die zwanger zijn en tandvleesproblemen hebben, meer kans op vroeggeboorte door ontstekingsreacties en bacteriën die in je bloedbaan terechtkomen.”

Behalve ontstekingen, zijn er andere gevolgen als je niet regelmatig op controle gaat. Denk aan het krijgen van gaatjes. “In het begin gaat dit onopgemerkt. Het ontstaan van een gaatje is in eerste instantie gevoelloos en zo’n proces ontwikkelt zich geleidelijk. Omdat het voor jezelf onopgemerkt blijft, wordt het gaatje steeds groter. Wanneer je het gaatje doorhebt, is het al te laat. Dan is het al te ver gevorderd en kan het al schade hebben aangericht.”

“Een ander vervelend gevolg kan een wortelkanaalbehandeling zijn. Daarnaast ontstaat er tandplak in je mond. Als je dit niet goed weghoudt, wordt het tandsteen wat zich steeds verder ophoopt en uiteindelijk niet meer weg te krijgen is. Tandsteen is een ophoping van allerlei bacteriën die tegen je tanden en tandvlees aan ligt. Dat wil je echt niet in je mond hebben.”

Dat Nicole zoveel pijn heeft ervaren in haar jeugd, is een verhaal dat Gareb niet voor het eerst hoort. “De meeste trauma’s voor de tandarts ontstaan in de jeugd. We proberen daarom altijd aandacht voor het kind voorop te stellen en we leggen onze handelingen zo goed mogelijk uit, zodat een kind weet waar het aan toe is. Het is belangrijk om vanaf jongs af aan naar de tandarts te gaan en je kinderen op jonge leeftijd mee te nemen, ook al ben je zelf bang. Deze angst wil je niet overbrengen op je kind.”

Tips voor angstpatiënten

Veel mensen gaan via internet op onderzoek uit en komen via Google horrorverhalen tegen of dingen die niet wetenschappelijk zijn onderbouwd. Op de website van het KNMT (vereniging van tandartsen) vind je allerlei betrouwbare informatie over alles wat met het gebit te maken heeft.

Heb jij angst voor de tandarts? Gareb citeert nog een aantal tips die ook te vinden zijn op de website van het KNMT:

  • Spreek je angst uit naar je tandarts. Je zal merken dat hij je begrijpt. Tandartsen vinden het niet gek dat je bang bent. Ze vinden het juist prettig om ervan te weten, want dan kunnen ze de behandeling aanpassen indien nodig. Als tandarts kun je zien dat iemand angstig is, maar het is toch fijn als de patiënt zelf aandraagt wat hij of zij (wel of niet) prettig vindt. Vraag uitleg over de behandeling, zodat de tandarts jou zo goed mogelijk kan helpen.

  • Sommige patiënten hebben baat bij afleiding. Ik zet dan hun favoriete muziek op. Dit kun je gewoon aan je tandarts vragen! Ik durf te wedden dat dit voor geen enkele tandarts een probleem is.

  • Angst voor de tandarts komt vaker voor dan je denkt. Maar liefst 1 op de 4 Nederlanders zegt bang te zijn en 800.000 mensen gaan daardoor niet meer op controle. Schaam je daar vooral niet voor. Ga naar je controle, ook als je bang bent. Hoe langer je wegblijft, hoe meer de angst groeit en hoe groter en vervelender de gevolgen worden. 

  • Heb je geen klik met je tandarts? Voel je dan niet bezwaard en ga zo snel mogelijk op zoek naar een ander. Vraag een consult aan en kijk of je je op je gemak voelt. 

Bekijk ook:

* Om privacyredenen is de naam van Nicole gefingeerd.

Paula Vaarkamp / Healthy Fest